Opactwo Cysterskie w Fontenay

Wpisane na listę Światowego dziedzictwa UNESCO w 1981 roku.

Przekroczenie murów opactwa w Fontenay przenosi nas w 12 wiek. Kompleks budynków zachował się w prawie niezmiennej formie do dzisiaj. Ten niezwykle stary obiekt idealnie wpisuje się w otaczającą go przyrodę. Dzięki kilku zabiegom architektonicznym, monaster wydaje się naturalna częścią otoczenia. Przyjrzyjmy się historii tego obiektu.

Pod koniec XI wieku miała miejsce reforma religijna nazywana reformą gregoriańską. Wraz z początkiem XII wieku, kiedy to cnotą staje się życie w czystości moralnej, ascezie, według 10 przykazań, następuje rozkwit zakonnego życia.

W 1075 roku, opat z Tonnerre, postanawia zbudować modelowy monaster w lesie w Molesme. Gdy jednak jego lokalizacja okazuje się chybiona, opat decyduje się stworzyć monaster w  Citaux w Burgonii, w miejscu mało dostępnym i uczęszczanym. W 1112 roku do Citaux przybywa młody 22 letni panicz Bernard z Fontaine, który przyczynia się do rozkwitu opactwa. Bernard z Fontaine beatyfikowany pośmiertnie zostaje głównym opatem wszystkich opactw cysterskich.

Podobnie jak reguła benedyktyńska, reguła cysterska każe budować opactwa w miejscach odległych, pustych, w dużym oddaleniu od skupisk ludzkich, zaś blisko natury. Życie cysterskie ma się charakteryzować prostotą, ubóstwem i pełnym zaangażowaniu w życie zakonne.

Opactwa cysterskie powstają więc w jeszcze w innych miejscach, między innymi 60 km na północny wschód od Dijon, nad brzegiem dwóch strumieni. Pierwszym budynkiem powstałym na terenie należącym do opactwa jest kościół. Jego budowę częściowo finansuje Ebrard biskupa Norwich. Świątynia zostaje poświęcona 21 września 1147 roku przez papieża Eugeniusza III, dawnego mnicha Clairvaux. W 1170 roku papież Aleksander III wydaje bullę, w której zatwierdza istnienie klasztoru i zezwala mnichom na wybór opata.

Wspólnota jaką tworzą mnisi koncentruje ich życie wokół dwóch obiektów : Kościoła i dziedzińca wewnętrznego. Stąd też architekci szczególną wagę przywiązują do tych dwóch konstrukcji. Na parterze jednego ze skrzydeł opactwa znajduje się sala kapitularna skonstruowana z myślą o spotkaniach mnichów, wspólnej pracy czy spowiedzi, a także pomieszczenie zwane scriptorium, w którym mnisi pracują nad manuskryptami. Na pierwszym piętrze tego skrzydła istnieją dormitoria, z których prowadzą dwie klatki schodowe jedna do kościoła, po to by umożliwić mnichom uczestnictwo w nocnych nabożeństwach, zaś druga na dziedziniec wewnętrzny. W myśl reguły świętego Benedykta dormitorium to wspólna sypialnia mnichów. Między dwoma rzędami sienników znajduje się niewielkie przejście. Sypialnia imponuje nie tylko swą 56m długością, ale również drewnianym szkieletem z drzewa kasztanowego wypełnionym cegłami i kamieniem.

W północnym skrzydle znajduje się sala kominkowa z dwoma kominkami wewnętrznymi i ich odpowiednikami umieszczonymi na zewnątrz. Sala kominkowa była jedynym miejscem, poza kuchnią, w którym palił się żywy ogień.

W swoim założeniu mnisi dystansowali się od świata nie tylko w sferze duchowej. Od tego co na zewnątrz oddzielał ich potężny mur okalający monaster. Opactwo mieściło w swoich murach hutę, więzienie, punkt opatrywania chorych i pokoje gościnne.

Samowystarczalni mnisi żyli z produktów przez siebie wytwarzanych. 53 metrowej długości huta wykorzystywała naturalne minerały z pobliskiej doliny. Punkt apteczny zaopatrywany był w uprawiane przez mnichów zioła lecznicze, zaś pokoje gościnne służyły pielgrzymom i strudzonym podróżnym.

Odwiedzających opactwo zadziwia spokój i niczym niezmącona cisza sprzyjająca modlitwom i kontemplowaniu przyrody. Konstrukcja budynków opactwa zbudowanego z kamienia jest prosta, oszczędna, pozbawiona zbędnej ornamentyki. Jedynie kilka płaskorzeźb subtelnych i naturalnych zdobi wnętrze kościoła.

Całość obiektu wpisuje się idealnie w filozofię świętego Bernarda. Architektura tego miejsca oddaje idealnie założenia reguły zakonu Benedyktynów i Cystersów. Świat stworzony wewnątrz murów opactwa, tak daleko odbiegający od tego co poza jego murami daje chwile wytchnienia, skupienia i pozwala zwiedzającym docenić kunszt i piękno opactwa w Fontenay.